Oświetlenie awaryjne łatwo potraktować jak kolejny element techniczny budynku: oprawa, akumulator, znak, protokół, przegląd. Ale w rzeczywistości nie chodzi o lampę.
Wyobraź sobie, że jesteś w podziemnym garażu, na poziomie -2. Beton, filary, rzędy samochodów, brak światła dziennego. Nagle gaśnie wszystko. Nie wiesz, gdzie jest klatka schodowa, którędy prowadzi wyjście, czy przed Tobą nie ma progu, rampy albo ściany. W takiej sytuacji oświetlenie awaryjne nie jest „instalacją”. Jest systemem ochrony życia.
Oświetlenie awaryjne: przepisy, które musisz znać
Oświetlenie awaryjne jest częścią systemu bezpieczeństwa pożarowego. W przepisach instalacje oświetlenia ewakuacyjnego są traktowane jako urządzenia przeciwpożarowe, a więc elementy, które mają zapobiegać skutkom zagrożenia, ograniczać je albo pomagać w ewakuacji.
Podstawy prawne wynikają przede wszystkim z dwóch ustaw. Pierwsza to ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. To ona nakłada ogólny obowiązek zapewnienia ochrony przeciwpożarowej budynków, obiektów i terenów. Druga to ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. — Prawo budowlane. Zgodnie z jej założeniami budynek ma być zaprojektowany i wykonany w sposób zapewniający bezpieczeństwo użytkowania oraz bezpieczeństwo pożarowe. Oświetlenie awaryjne jest jednym z narzędzi, które pozwalają ten wymóg spełnić.
Gdzie znajdziesz informacje o oświetleniu awaryjnym?
Oprawy awaryjne uruchamiają się wtedy, gdy przestaje działać oświetlenie podstawowe. Takie oświetlenie może pomagać w ewakuacji i zabezpieczać pracę w miejscach, gdzie nagłe przerwanie czynności byłoby niebezpieczne.
Ustawy mówią jednak głównie o obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa, a szczegóły znajdziesz w rozporządzeniach i normach. Najważniejsze jest Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Szczególnie istotny jest § 181, który określa, kiedy budynek powinien być wyposażony w samoczynnie załączające się oświetlenie awaryjne.
Drugim ważnym dokumentem jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. W tym rozporządzeniu instalacje oświetlenia ewakuacyjnego są wprost wymienione jako urządzenia przeciwpożarowe.
Taki system powinien być wykonany zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, dopuszczony do użytkowania po próbach i badaniach, a później regularnie kontrolowany.
Oświetlenie awaryjne: gdzie jest wymagane?
Oświetlenie awaryjne jest wymagane wszędzie tam, gdzie zanik napięcia może spowodować zagrożenie dla ludzi, środowiska lub mienia. Obowiązkowo stosuje się je m.in. w salach widowiskowych, kinach, teatrach, filharmoniach, audytoriach, salach konferencyjnych i sportowych dla ponad 200 osób, muzeach, garażach powyżej 1000 mkw. oświetlanych wyłącznie sztucznie, budynkach użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnych i magazynowych powyżej 2000 mkw. oraz na określonych drogach ewakuacyjnych.
Przepisy wymieniają typy obiektów, ale ich sens jest prosty: jeżeli człowiek bez światła może stracić orientację, potknąć się, spanikować albo nie odnaleźć drogi ewakuacyjnej, oświetlenie awaryjne staje się elementem ochrony życia.
Dlaczego oświetlenie awaryjne jest w ogóle wymagane?
W sytuacji zagrożenia człowiek nie działa spokojnie. Ciemność, dym, hałas alarmu, tłum i brak informacji powodują stres. A stres zawęża uwagę. Wzrok potrzebuje czasu, żeby zaadaptować się do ciemności. Gdy światło gaśnie nagle, przez pierwsze chwile człowiek widzi bardzo niewiele. Jeśli dodatkowo pojawia się dym, kontrasty słabną, znaki są mniej czytelne, a przestrzeń traci głębię. Trudniej ocenić odległość, wysokość stopnia, kierunek korytarza czy położenie drzwi.
To właśnie tu zaczyna się rola oświetlenia awaryjnego jako systemu psychologicznego, a nie tylko technicznego. Dobre oświetlenie uspokaja sytuację i daje poczucie, że przestrzeń nadal jest czytelna.
Oświetlenie awaryjne: przepisy szczegółowe dotyczące oświetlenia zapasowego i ewakuacyjnego
W potocznym języku często mówi się po prostu „oświetlenie awaryjne”. W przepisach występują jednak dwa podstawowe rodzaje: oświetlenie zapasowe i ewakuacyjne.
Zapasowe i ewakuacyjne oświetlenie awaryjne: kiedy wymagane jego jego zainstalowanie?
- Oświetlenie zapasowe stosuje się tam, gdzie po zaniku zasilania podstawowego trzeba kontynuować pracę w niezmieniony sposób (np. sala operacyjna) lub bezpiecznie zakończyć czynności.
- Oświetlenie ewakuacyjne ma na celu zapewnienie bezpiecznego wyjścia z budynku. Nie służy do kontynuowania pracy, ale do sprawnej ucieczki ze strefy zagrożenia.
Oświetlenie zapasowe może zastąpić ewakuacyjne tylko wtedy, gdy spełnia jego wymagania, np. dotyczące czasu działania, rozmieszczenia opraw i parametrów oświetleniowych.
Jak długo powinno świecić oświetlenie awaryjne?
Standardowo oświetlenie ewakuacyjne w budynkach musi działać minimum 1 godzinę po zaniku zasilania podstawowego. W tunelach drogowych awaryjne oświetlenie ewakuacyjne powinno działać co najmniej 120 minut, a w metrze co najmniej 3 godziny. Wymagany czas ma zapewnić możliwość opuszczenia budynku po zaniku oświetlenia podstawowego. Dlaczego w metrze tak długo musi świecić oświetlenie awaryjne? Przepisy uwzględniają to, że podziemna awaria może być bardziej problematyczna, a ewakuacja ludzi – bardziej czasochłonna, dlatego zasilanie opraw awaryjnych powinno być niezawodne.
Oświetlenie awaryjne: przepisy w escape roomie
Właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu, w którym prowadzona jest taka działalność, powinien przed rozpoczęciem działalności, a potem co najmniej raz na 2 lata, przeprowadzać sprawdzenie organizacji ewakuacji oraz spełniania wymagań ochrony przeciwpożarowej. W takim miejscu oświetlenie awaryjne jest jedną z najważniejszych dróg powrotu do rzeczywistości.
Oświetlenie awaryjne: przepisy dotyczące punktów szczególnych
Norma PN-EN 1838 wskazuje tzw. punkty szczególne. To miejsca, w których brak światła może spowodować dezorientację, potknięcie albo opóźnienie ewakuacji.
Gdzie oświetlenie awaryjne powinno być umieszczone? Jest kilka takich miejsc:
- w pobliżu każdego wyjścia ewakuacyjnego,
- przy schodach, tak aby każdy bieg był bezpośrednio oświetlony,
- przy zmianach poziomu, np. stopniach i pochylniach,
- w miejscach zmiany kierunku drogi ewakuacyjnej,
- na skrzyżowaniach korytarzy,
- na zewnątrz budynku przy końcowych wyjściach ewakuacyjnych,
- na drodze prowadzącej do miejsca bezpiecznego,
- przy punktach pierwszej pomocy,
- przy sprzęcie przeciwpożarowym,
- przy przyciskach alarmu pożarowego,
- przy planach ewakuacji i ratunkowych,
- przy wyposażeniu dla osób z niepełnosprawnościami,
- przy urządzeniach do awaryjnego opuszczania windy,
- w korytarzach prowadzących od wind do najbliższej drogi ewakuacyjnej,
- przy ręcznych przyciskach zwalniających elektroniczne zamki drzwi.
Szczególnie ważny jest wymóg 5 lx pionowego natężenia oświetlenia przy apteczkach, punktach pierwszej pomocy, sprzęcie przeciwpożarowym, przyciskach alarmowych, panelach, planach ewakuacji i wyposażeniu dla osób z niepełnosprawnościami.
Przepisy prawa a oświetlenie awaryjne: kiedy wymagane jest zainstalowanie systemów bezpieczeństwa?
Oświetlenie awaryjne przepisy dotyczące tuneli
W tym przypadku przepisy wymagają awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego, które działa co najmniej 120 minut. W tunelach stosuje się także lampy oblicowania ścian, umieszczane na wysokości nie większej niż 1,50 m. Takie światło ma prowadzić użytkowników do wyjść awaryjnych nawet wtedy, gdy widoczność na wysokości wzroku jest ograniczona.
Zobacz też, kiedy przydaje się monitoring oświetlenia awaryjnego.
Konserwacja oświetlenia awaryjnego — co ile trzeba robić przegląd?
Instalacje oświetlenia ewakuacyjnego muszą być poddawane przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym w terminach, które określił producent oświetlenia awaryjnego, jednak minimum raz na 12 miesięcy.
Podczas przeglądu należy sprawdzić:
- czy oprawy awaryjne działają,
- czy system załącza się po zaniku zasilania podstawowego,
- czy akumulatory są sprawne,
- czy oprawy świecą przez wymagany czas,
- czy drogi ewakuacyjne i znaki są widoczne,
- czy sprzęt przeciwpożarowy, apteczki i przyciski alarmowe są właściwie oświetlone,
- czy dokumentacja jest kompletna,
- czy wyniki testów zostały zapisane.
Dokumentacja ma ogromne znaczenie. Jeśli dojdzie do kontroli, odbioru budynku albo zdarzenia pożarowego, samo stwierdzenie „system był sprawny” może nie wystarczyć. Potrzebne są protokoły, raporty, dzienniki testów i potwierdzenia konserwacji.
Kiedy jest wymagane oświetlenie awaryjne i co się stanie, jeżeli nie będziesz go miał?
Brak wymaganego oświetlenia awaryjnego w strefie pożarowej ZL I, ZL II lub ZL V albo na drodze ewakuacyjnej prowadzącej z takiej strefy na zewnątrz budynku może być podstawą do uznania istniejącego budynku za zagrażający życiu ludzi. To problem, który może dotyczyć samej możliwości bezpiecznej ewakuacji.
Sprawdź: oprawy awaryjne PRIMO.
Oświetlenie awaryjne: kiedy stosować i jak robić to dobrze?
Największym błędem jest myślenie, że skoro w budynku wiszą oprawy, to problem jest rozwiązany. Oświetlenie awaryjne może istnieć formalnie, a mimo to nie spełniać swojej funkcji.
Najczęstsza problematyka to:
- zbyt mała liczba opraw,
- brak oświetlenia przy schodach i zmianach poziomu,
- pominięcie skrzyżowań korytarzy,
- brak światła przy gaśnicach, apteczkach i przyciskach alarmowych,
- nieczytelne lub źle rozmieszczone znaki,
- niesprawne akumulatory,
- brak testów czasu działania,
- brak aktualnej dokumentacji,
- traktowanie przeglądu jako formalności.
Oświetlenie awaryjne warto traktować nie jako instalację, ale system ochrony życia. Jego zadaniem jest przeprowadzić człowieka przez moment, w którym budynek przestaje być przewidywalny: gaśnie światło, pojawia się dym, słychać alarm, ludzie szukają wyjścia.
Dobre oświetlenie awaryjne jest dyskretne na co dzień, ale w chwili zagrożenia staje się jednym z najważniejszych systemów w budynku — tym, który pomaga zachować spokój, zobaczyć drogę i wyjść bezpiecznie.
Dowiedz się więcej o naszych produktach
