Jak mierzyć oświetlenie awaryjne?

Oświetlenie awaryjne nie może być oceniane wyłącznie na podstawie tego, czy oprawa świeci po zaniku zasilania. Przede wszystkim należy ustalić, jak długo działa, czy uruchamia się samoczynnie i zapewnia wymagane natężenie oświetlenia oraz czy znaki bezpieczeństwa są czytelne niezależnie od panujących warunków.

Pomiary oświetlenia awaryjnego potwierdzają, że system zaprojektowany na etapie dokumentacji rzeczywiście spełnia swoją funkcję w gotowym obiekcie. Droga ewakuacyjna, strefa otwarta, schody, wyjście końcowe czy miejsce przy urządzeniach przeciwpożarowych muszą być widoczne wtedy, gdy oświetlenie podstawowe przestaje działać.

Właśnie dlatego testy i pomiary powinny być wykonywane według określonej metodyki, z użyciem odpowiednich przyrządów pomiarowych oraz z uwzględnieniem wymagań normowych.

Jakie normy prawne regulują pomiary oświetlenia awaryjnego? 

Pomiary oświetlenia awaryjnego należy rozpatrywać na styku przepisów przeciwpożarowych, wymagań technicznych oraz norm dotyczących eksploatacji systemów awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego. 

Podstawowe znaczenie mają:

• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie;
• Rozporządzenie MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów;
• PN-EN 1838:2025 „Zastosowanie oświetlenia. Oświetlenie awaryjne”;
• PN-EN 50172:2025 „Systemy awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego”;
• Wytyczne SITP WP-01:2020 dotyczące planowania, projektowania, instalowania, odbioru, eksploatacji i konserwacji oświetlenia awaryjnego;
• zalecenia Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej dotyczące dopuszczania i oceny systemów oświetlenia awaryjnego.

Jak często należy wykonywać testy i pomiary oświetlenia?

Zakres czynności wykonywanych podczas przeglądów technicznych oświetlenia awaryjnego różni się w zależności od rodzaju przeprowadzanego testu. Norma PN-EN 50172 wyróżnia następujące typy kontroli:

• Test codzienny dotyczy przede wszystkim systemów z centralnym monitoringiem. Polega na wzrokowym sprawdzeniu sygnalizacji na panelu centrali lub systemie nadzorującym;
• Test comiesięczny polega na krótkotrwałej symulacji zaniku zasilania podstawowego. Jego celem jest sprawdzenie, czy oprawy przełączają się w tryb awaryjny i czy znaki bezpieczeństwa pozostają widoczne. Podczas takiej kontroli należy również ocenić stan techniczny i czystość opraw;
• Test coroczny obejmuje sprawdzenie każdej oprawy przez pełny czas pracy awaryjnej określony przez producenta. W wielu obiektach wymagany minimalny czas działania wynosi co najmniej 1 godzinę. Podczas testu trzeba sprawdzić, czy oprawa jest w stanie pracować przez wymagany czas i czy później wraca do normalnego trybu ładowania oraz gotowości.

Norma PN-EN 50172:2025 wskazuje również na weryfikację wstępną oraz weryfikację pięcioletnią:

• Weryfikacja wstępna jest wykonywana po instalacji lub modernizacji systemu. Obejmuje m.in. test coroczny, pomiary natężenia oświetlenia oraz sprawdzenie zgodności wykonanej instalacji z projektem;
• Weryfikacja pięcioletnia obejmuje natomiast m.in. test roczny, pomiary natężenia oświetlenia oraz pomiar luminancji wewnętrznie oświetlonych znaków bezpieczeństwa o najniższej obserwowanej luminancji.

Sprawdź także: Jak rozmieścić oświetlenie awaryjne?

Jakie parametry techniczne są sprawdzane podczas pomiarów?

Podczas kontroli oświetlenia awaryjnego sprawdza się parametry funkcjonalne i fotometryczne. Do podstawowych parametrów weryfikowanych podczas testów i pomiarów należą:

• czas działania opraw w trybie awaryjnym;
• poprawność samoczynnego załączenia po zaniku zasilania podstawowego;
• stan techniczny opraw i znaków bezpieczeństwa;
• czystość kloszy, piktogramów i elementów optycznych;
• natężenie oświetlenia na drogach ewakuacyjnych, w strefach otwartych i w strefach wysokiego ryzyka;
• równomierność oświetlenia;
• luminancja wewnętrznie oświetlonych znaków bezpieczeństwa;
• zgodność rozmieszczenia opraw z dokumentacją projektową.

W przypadku opraw autonomicznych wyposażonych w automatyczne urządzenia testujące część informacji może być sygnalizowana za pomocą diody LED. Taka sygnalizacja nie zastępuje jednak pełnej oceny instalacji.

Podczas pomiarów fotometrycznych podstawową jednostką jest luks [lx], czyli jednostka natężenia oświetlenia. To właśnie ta wartość pozwala ocenić, czy na powierzchni podłogi, w osi drogi ewakuacyjnej albo w strefie otwartej uzyskano wymagany poziom oświetlenia. W przypadku znaków bezpieczeństwa istotna jest również luminancja [cd/m2], szczególnie dla znaków oświetlonych wewnętrznie. Znak ewakuacyjny musi być widoczny i rozpoznawalny z odpowiedniej odległości.

W obiektach narażonych na trudniejsze warunki pracy, np. w halach przemysłowych, magazynach, garażach czy pomieszczeniach technicznych, przy doborze systemu warto uwzględniać oprawy o podwyższonej odporności środowiskowej. W takich miejscach dobrze sprawdzi się Oprawa awaryjna ONTEC S20, dobierane do wysokości montażu, zapylenia, wilgotności, temperatury i ryzyka uszkodzeń.

Jakie jest minimalne natężenie oświetlenia dla poszczególnych stref?

Zgodnie z aktualnie obowiązującą normą PN-EN 1838:2013 natężenie oświetlenia dla dróg ewakuacyjnych powinno być nie mniejsze niż 1 lx wzdłuż ich osi. W centralnym pasie drogi natężenie oświetlenia powinno wynosić co najmniej 50% tej wartości. Pomiar powinien potwierdzić, że użytkownik budynku będzie w stanie rozpoznać kierunek ewakuacji, zauważyć zmianę poziomu, schody, drzwi oraz przeszkody znajdujące się na trasie wyjścia.

Dla stref otwartych, czyli oświetlenia antypanicznego, minimalne natężenie oświetlenia na poziomie podłogi wynosi 0,5 lx. Celem jest ograniczenie ryzyka paniki i umożliwienie bezpiecznego dotarcia do drogi ewakuacyjnej. Takie wymagania dotyczą m.in. większych sal, holi, open space’ów czy przestrzeni wspólnych.

Dla stref wysokiego ryzyka wymagania są bardziej rygorystyczne. Natężenie oświetlenia awaryjnego powinno wynosić co najmniej 10% wartości natężenia oświetlenia podstawowego wymaganego dla danej czynności, jednak nie mniej niż 15 lx. Chodzi o miejsca, w których nagłe przerwanie pracy mogłoby spowodować zagrożenie dla ludzi, procesu technologicznego albo otoczenia.

W budynkach biurowych i obiektach użyteczności publicznej można stosować m.in. oprawy awaryjne ONTEC iTECH oraz oprawy awaryjne PRIMO, dobierając je do rodzaju strefy, wysokości montażu, wymaganej autonomii pracy i sposobu nadzorowania instalacji.

Jak prawidłowo przeprowadzić pomiar natężenia oświetlenia?

Pierwszym etapem jest wyznaczenie siatki pomiarowej. Punkty pomiarowe powinny odpowiadać geometrii badanego obszaru: drogi ewakuacyjnej, strefy otwartej albo strefy wysokiego ryzyka. Zgodnie z PN-EN 50172:2025 siatkę pomiarową wyznacza się z odniesieniem do PN-EN 12464-1:2022. Jej gęstość zależy m.in. od wymiarów analizowanego obszaru oraz wymaganej dokładności oceny.

Maksymalny wymiar oczka siatki obliczany jest według wzoru p= 0,2 x 5 ^{log d}, gdzie d oznacza dłuższy wymiar analizowanego obszaru.

Dla dróg ewakuacyjnych zalecane odległości pomiędzy punktami, w zależności od długości drogi, przedstawiono w poniższej tabeli:

Następnie należy przygotować warunki pomiaru (wyłączenie lub zasymulowanie zaniku oświetlenia podstawowego i uruchomienie oświetlenia awaryjnego). Pomiar wykonuje się przy użyciu luksomierza o odpowiednich parametrach, ustawionego w punktach pomiarowych na właściwej wysokości, najczęściej na poziomie podłogi dla dróg ewakuacyjnych i stref otwartych.

Norma przewiduje różne metody pomiarowe, oznaczane jako metody A–D. Uwzględniają one m.in. wpływ światła rozproszonego oraz zmienność strumienia świetlnego. W metodzie stosowanej przy oprawach LED i w pomieszczeniach bez okien procedura może obejmować:

• wyznaczenie punktów pomiarowych;
• wyłączenie oświetlenia podstawowego i awaryjnego;
• pomiar natężenia światła tła, oznaczanego jako EOFF;
• włączenie oświetlenia awaryjnego;
• pomiar natężenia oświetlenia w tych samych punktach, oznaczanego jako EON;
• obliczenie wartości końcowej według zależności: E = EON – EOFF.

Jeżeli natężenie światła tła jest mniejsze niż 5% wartości oświetlenia awaryjnego, jego wpływ może zostać pominięty. Ma to znaczenie szczególnie w obiektach, w których do pomiaru przedostaje się światło dzienne, światło z sąsiednich stref albo inne oświetlenie niezwiązane z badanym systemem.

Podczas oceny wyniku należy uwzględnić również niepewność pomiarową (nie mniejszą niż 10%). Oznacza to, że jeśli wymagane minimalne natężenie wynosi 1 lx, wynik graniczny na poziomie dokładnie 1 lx może być niewystarczający do bezpiecznego potwierdzenia zgodności.

Po zakończeniu pomiarów sporządza się dokumentację. Powinna ona obejmować co najmniej:

• datę badania;
• identyfikację obiektu;
• zakres pomiarów;
• opis zastosowanej metody; 
• dane przyrządu pomiarowego;
• wyniki w poszczególnych punktach;
• ocenę zgodności z wymaganiami;
• informację o niepewności pomiarowej;
• wykaz ewentualnych nieprawidłowości.

Dobrze przeprowadzony pomiar jest potwierdzeniem, że oprawy awaryjne, znaki bezpieczeństwa, akumulatory, układ zasilania i rozmieszczenie punktów świetlnych tworzą system zdolny do działania w sytuacji zaniku oświetlenia podstawowego.

Wkład merytoryczny: Bartosz Zawłocki TM TECHNOLOGIE
Opracowanie marketing TM TECHNOLOGIE.

Dowiedz się więcej o naszych produktach