Oświetlenie awaryjne łatwo potraktować jak element, który jest po prostu częścią wyposażenia budynku. Oprawy ewakuacyjne i znaki ewakuacji są zamontowane na suficie i ścianach, kontrolki świecą, więc na pierwszy rzut oka wszystko wygląda poprawnie. Problem w tym, że samo wyposażenie obiektu w oświetlenie awaryjne nie wystarcza. System musi być właściwie zaprojektowany, poprawnie zainstalowany, regularnie testowany i serwisowany.
To szczególnie ważne dlatego, że sytuacje awaryjne zdarzają się rzadko. A skoro system przez większość czasu jest w trybie oczekiwania, jego problemy mogą długo pozostać niewidoczne. Zmiana układu pomieszczeń, nowa aranżacja drogi ewakuacyjnej, starzenie się akumulatorów, uszkodzony moduł zasilania albo zbyt niskie natężenie światła mogą sprawić, że oświetlenie awaryjne nie zadziała prawidłowo dokładnie wtedy, gdy będzie naprawdę potrzebne.
Właśnie w takim momencie okazuje się, czy znaki ewakuacji prowadzą ludzi do wyjścia i czy droga ewakuacji jest odpowiednio doświetlona i widoczna. Niesprawna oprawa może oznaczać brak widocznej drogi ewakuacyjnej, dezorientację i zagrożenie dla zdrowia lub życia. Dlatego oświetlenie awaryjne wymaga regularnych testów, okresowych przeglądów technicznych i właściwie prowadzonej dokumentacji eksploatacyjnej.
Przegląd oświetlenia awaryjnego: podstawa prawna
Podstawą prawną jest przede wszystkim Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Zgodnie z § 181 tego rozporządzenia budynek, w którym zanik napięcia może spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, poważne zagrożenie środowiska albo znaczne straty materialne, należy wyposażyć w samoczynnie załączające się oświetlenie awaryjne — zapasowe lub ewakuacyjne.
Oświetlenie ewakuacyjne jest częścią oświetlenia awaryjnego. Przeglądy dotyczą najczęściej instalacji awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego, czyli systemu odpowiedzialnego za doświetlenie dróg ewakuacyjnych, wyjść oraz znaków bezpieczeństwa.
Drugim ważnym aktem jest Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. Zgodnie z nim instalacje oświetlenia ewakuacyjnego są traktowane jako urządzenia przeciwpożarowe, co oznacza, że podlegają przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym.
Istotne są także normy: PN-EN 1838, PN-EN 50172 oraz PN-HD 60364-5-56. PN-EN 1838 określa wymagania techniczne dla oświetlenia awaryjnego, a PN-EN 50172 opisuje zasady instalowania, eksploatacji, testowania i dokumentowania systemów awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego.
Sprawdź także nasze usługi serwisowe obejmujące uruchomienie, konfigurację i przegląd systemów oświetlenia awaryjnego oraz ewakuacyjnego.
Jak często robić przegląd oświetlenia awaryjnego?
Zgodnie z § 3 ust. 2–3 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. przeglądy instalacji oświetlenia ewakuacyjnego, jako urządzenia przeciwpożarowego, należy wykonywać zgodnie z Polskimi Normami, dokumentacją techniczno-ruchową oraz instrukcjami producenta, w terminach przez niego określonych, jednak nie rzadziej niż raz w roku. Przepisy nie wskazują zamkniętego katalogu czynności kontrolnych.
Zakres przeglądu powinien wynikać z dokumentacji systemu, instrukcji producenta oraz właściwych norm, w szczególności PN-EN 50172, i obejmować m.in. sprawdzenie działania opraw w trybie awaryjnym, stanu znaków, sygnalizacji/kontrolek, układu ładowania oraz czasu pracy awaryjnej.
Oprawy awaryjne powinny pracować przez znamionowy czas pracy. Na rynku dostępne są dedykowane rozwiązania do różnych typów obiektów – w placówkach publicznych czy biurach popularne są uniwersalne oprawy awaryjne Ontec C.
Przegląd oświetlenia awaryjnego według normy PN-EN 50172 – testy miesięczne, roczne i okresowe
Oprócz minimalnego wymogu rocznego przeglądu, który wynika z przepisów przeciwpożarowych, sposób eksploatacji oświetlenia awaryjnego doprecyzowuje norma PN-EN 50172 dotycząca systemów awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego. To właśnie ona opisuje zasady testowania, kontroli i dokumentowania sprawności systemu.
Oświetlenie awaryjne nie powinno być sprawdzane wyłącznie raz w roku. Norma PN-EN 50172:2005 przewidywała również testy wykonywane częściej, w tym test comiesięczny. Polega on na symulacji zaniku zasilania podstawowego i sprawdzeniu, czy każda oprawa przechodzi w tryb awaryjny. W czasie takiej kontroli sprawdza się także, czy oprawy i znaki ewakuacyjne są obecne, czyste i prawidłowo funkcjonują.
W dużych obiektach ręczne testowanie byłoby jednak zbyt czasochłonne, dlatego standardem stają się oprawy wyposażone w układ autotestu lub stosuje się monitoring oświetlenia awaryjnego. Ułatwia to bieżącą kontrolę instalacji i szybsze wykrywanie usterek.
W systemach z centralną baterią wykonuje się też test codzienny, czyli wzrokową kontrolę wskaźników działania. Dotychczas przez lata podstawowym punktem odniesienia była PN-EN 50172:2005, natomiast obecnie funkcjonuje jej nowsza wersja PN-EN 50172:2025. Nowsza norma rozwija wymagania dotyczące eksploatacji i kontroli systemów awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego. Wiąże się to z większym naciskiem na systematyczne sprawdzanie stanu instalacji, dokumentowanie testów oraz weryfikację, czy oświetlenie awaryjne zapewnia wymagane warunki ewakuacji.
Jedną z istotnych nowości w PN-EN 50172:2025 jest weryfikacja wykonywana raz na pięć lat. Obejmuje ona czynności podobne do testu rocznego, ale dodatkowo wymaga pomiarów natężenia oświetlenia awaryjnego. To ważne, bo sama świecąca oprawa nie zawsze oznacza, że droga ewakuacyjna jest oświetlona wystarczająco dobrze.
W trudnych warunkach środowiskowych, np. w halach przemysłowych, standardowe urządzenia mogą szybko ulec degradacji, dlatego ważne jest, aby stosować tam wytrzymałe komponenty i materiały, takie jak w oprawach awaryjnych ONTEC S i iTECH o podwyższonej klasie szczelności IP.
Kto może wykonać przegląd oświetlenia awaryjnego?
Za sprawność systemu odpowiada właściciel, zarządca, dzierżawca albo użytkownik obiektu – to po tej stronie leży obowiązek dopilnowania, aby przeglądy były wykonywane terminowo. Sam przegląd instalacji oświetlenia awaryjnego powinien wykonać serwisant lub specjalista mający doświadczenie w obsłudze instalacji PPOŻ oraz ważne świadectwo kwalifikacyjne.
Przegląd oświetlenia awaryjnego uprawnienia:
- Świadectwo kwalifikacyjne „E” (Eksploatacja) – niezbędne – dla osoby fizycznie wykonującej testy, pomiary i prace konserwacyjne.
- Świadectwo kwalifikacyjne „D” (Dozór) – wymagane od osoby, która weryfikuje wyniki, nadzoruje prace i podpisuje końcowy protokół z badań.
Przegląd oświetlenia awaryjnego: protokół
Po przeglądzie oświetlenia awaryjnego powinien powstać protokół i odpowiedni wpis w dzienniku testów. Dokumentacja jest bardzo ważna, bo w razie kontroli, odbioru budynku albo zdarzenia pożarowego samo stwierdzenie „system działał” może nie wystarczyć.
Zgodnie z normą należy prowadzić dziennik testów, w którym zapisuje się rutynowe sprawdzenia, testy, usterki, naprawy i zmiany w instalacji. Taki dziennik powinien znajdować się w obrębie nieruchomości i być pod nadzorem osoby odpowiedzialnej. W dokumentacji przeglądu instalacji oświetlenia awaryjnego powinny znaleźć się m.in.
- data wykonania przeglądu, testu lub czynności serwisowej,
- dane obiektu oraz identyfikacja sprawdzanej instalacji lub jej części,
- zakres wykonanych czynności, np. oględziny opraw i znaków ewakuacyjnych, test przejścia w tryb awaryjny, kontrola sygnalizacji, sprawdzenie układu ładowania oraz czasu pracy awaryjnej,
- wyniki sprawdzenia poszczególnych elementów systemu, w tym informacja, czy oprawy i znaki są kompletne, czyste, widoczne i prawidłowo działają,
- opis wykrytych uszkodzeń, nieprawidłowości lub braków, np. niesprawnych opraw, uszkodzonych znaków, problemów z modułem zasilania, akumulatorami albo systemem monitorowania,
- informacje o wykonanych naprawach, wymianach i zmianach w instalacji (w tym wymiana akumulatorów, za które odpowiada autonomiczne lub centralne zasilanie opraw awaryjnych),
- zalecenia dotyczące dalszych działań, np. konieczność naprawy, wymiany oprawy, ponownego testu albo aktualizacji dokumentacji,
- informacje o działaniu urządzenia testującego lub systemu automatycznego monitoringu, jeżeli takie rozwiązanie zostało zastosowane,
- podpis osoby wykonującej przegląd oraz, jeżeli jest wymagany, potwierdzenie osoby odpowiedzialnej za obiekt.
Protokół z przeglądu nie jest wyłącznie formalnością ani dokumentem przygotowywanym na wypadek kontroli. To potwierdzenie, że system oświetlenia awaryjnego jest nadzorowany, regularnie testowany i utrzymywany w pełnej sprawności technicznej. Dzięki systematycznej kontroli można wychwycić usterki zanim okażą się problemem w sytuacji zagrożenia.
W przypadku oświetlenia awaryjnego gotowość nie oznacza tylko spełnienia wymagań norm i przepisów. To przede wszystkim bezpieczeństwo użytkowników obiektu i pewność, że gdy zgaśnie światło podstawowe, budynek nadal będzie prowadził ludzi do wyjścia.
Wkład merytoryczny: Daniel Rogus TM TECHNOLOGIE
Opracowanie marketing TM TECHNOLOGIE.
Dowiedz się więcej o naszych produktach
